Mạng xã hội nóng ran khi có kết quả của kỳ thi, hình ảnh các thủ khoa được tung hô khắp cõi mạng. Cậu em phóng viên của tôi kể: đang ăn dở bát bún cũng bỏ đó, phi xe một mạch hơn 40km đến nhà cậu học sinh thủ khoa để phỏng vấn làm bài. Vừa chạy xe, trong đầu cậu vẫn văng vảng câu nói của sếp: sau 1 tiếng nữa tôi không thấy bài của cậu lên thì đừng trách…
Tôi bước chân vào nghề báo chưa được 15 năm, nên thực ra không có nhiều trải nghiệm thực tế của làng báo thời kỳ huy hoàng nhất. Qua lời kể của các anh chị đồng nghiệp đi trước, rồi qua tìm hiểu, thì tôi thấy rằng, vào khoảng thập niên 2000 đổ về trước, nếu ai đó được khen ngợi vinh danh trên báo chí thì thực sự đó là niềm tự hào lắm lắm. Bởi vì ngày ấy, gần như các chuyên mục kiểu như “Người tốt việc tốt”, “Gương sáng”… nó đúng nghĩa là vinh danh, đúng nghĩa là phải thật sự xứng đáng lắm mới được “lên báo”. Mà không phải ai cũng được lên báo, lên tivi đâu, có tiền cũng không lên được nếu bạn không thực sự là một điều đáng để các nhà báo về gặp gỡ phỏng vấn.
Nên thời kỳ ấy, ai mà được “lên báo” thì thực sự là một kỳ tích, họ có quyền được ép plastic đóng khung để treo lên tường hoặc cất trong tủ như một thứ kỷ vật vô giá. Và các nhà báo ngày đó cũng được trọng vọng lắm, vì “được nhà báo phỏng vấn đăng bài” nó là một điều gì đó kiểu như “cả đời có một lần”, nên người dân họ nhìn nhà báo như một giá trị gì đó rất là cao sang.
Sau thời kỳ ấy, thì đến thời kỳ mà việc “lên báo” dễ hơn nhiều, thậm chí việc “lên báo” được thương mại hóa một cách trở trẽn luôn. Nghĩa là, chỉ cần có tiền là gần như có thể được “lên báo”. Không phải là tất cả và cũng không phải lúc nào cũng vậy, nhưng trong hạng mục booking PR quảng cáo của rất nhiều các đơn vị báo chí truyền thông của thế hệ sau, việc “lên báo” được định giá từ vài triệu đến vài chục triệu đồng, hoặc sẽ đắt hơn nữa nếu đó là một tờ báo “lớn và có uy”.
Yêu cầu về các bài kiểu như “gương sáng người tốt, tấm gương khởi nghiệp, mô hình kinh tế giỏi…” cũng được đơn giản hơn rất nhiều, thậm chí nhiều tời báo còn cho “nhân vật” tự viết, tự khen, và cả tự “bịa” ra cái hay ho của mình. Sau đó bên báo họ chỉ biên tập lại cho chuẩn văn phong báo chí một chút, rồi đăng, khách trả tiền, rồi xong.
Dù thương mại hóa, dù đã bị mang tiếng “bóc bánh trả tiền”, cơ mà ít nhiều thì vẫn thấy báo chí còn có giá trị. Phải có giá trị nào đó thì người ta mới bỏ tiền ra để booking PR lên báo chứ. Nhỉ?
Thế nhưng vài năm gần đây, người ta hờ hững hẳn với báo chí. Có thể thấy ở khá nhiều các cơ quan báo chí, vài năm qua, hoạt động quảng cáo bị ảnh hưởng một cách nặng nề, nguyên nhân chủ yếu là do hiệu quả truyền thông trên MXH đang tốt hơn, tiết kiệm hơn nên các doanh nghiệp, cá nhân tổ chức họ ưu tiên hơn các chi phí cho quảng cáo ở đó chứ không phải là báo chí. Ví dụ như, để có thể booking một bài PR quảng cáo cho một công ty nọ, một sản phẩm kia thì người ta sẽ phải chi trả tối thiểu là vài triệu đồng đến thậm chỉ chục triệu đồng chỉ để lấy về một cái link bài báo. Thế nhưng, có khi chỉ cần bỏ ra 5 triệu đồng chạy quảng cáo trên MXH, thì người ta có thể đã đăng bài bán hàng phù được khắp mọi nơi trên MXH thuộc khu vực đang kinh doanh. Thậm chí, với vài triệu quảng cáo, một nhà hàng có thể nổ đơn thu về gấp cả chục lần….
Vì thế, cứ thế, mà người ta cũng dần hờ hững với cả việc book bài lên báo dù giá cước đăng bài PR của một số cơ quan đã giảm rõ rệt, thế nhưng nhiều tờ ế vẫn hoàn ế 🥲
Đấy là với bài PR cần trả tiền – thôi thì ế đã đành, nhưng với các PR miễn phí dường như cũng bị thờ ơdần: nghĩa là, nhiều người bây giờ họ thực sự rất hờ hững với chuyện “được lên báo”. Thậm chí, kể cả khi được “mời lên báo” để được khen, được vinh danh, được quảng bá thì nhiều người vẫn tỏ ra là thờ ơ thực sự.
Tôi kể bạn nghe chuyện này: Từ tối qua đến sáng nay, mạng xã hội nóng ran khi có kết quả của kỳ thi, hình ảnh các thủ khoa được tung hô khắp cõi mạng. Cậu em phóng viên của tôi kể: đang ăn dở bát bún cũng bỏ đó, phi xe một mạch hơn 40km tìm đến nhà bạn học sinh thủ khoa nọ để phỏng vấn làm bài. Vừa chạy xe, trong đầu cậu vẫn văng vảng câu nói của sếp: sau 1 tiếng nữa tôi không thấy bài của cậu lên thì đừng trách… Thế nhưng, khi đến nơi, trong nhà ngoài sân đông kín người, người thì ngồi nói chuyện với nhau, người thì quay cảnh trong nhà dưới bếp, người thì đang phỏng vấn bạn học sinh thủ khoa, người thì đang chỉnh lại quần áo cho bố mẹ bạn ấy trước khi bắt đầu quay phỏng vấn…. Mà không phải chỉ có các hoạt động sản xuất chương trình cần hậu kỳ thôi, nhiều người vẫn đang mở máy livestream trực tiếp tại chỗ….
Được biết, tất cả bọn họ đều là các Youtuber, Facebooker, Tiktoker… hoặc là các nhân sự/admin của các trang page hội nhóm. Họ hoàn toàn không phải nhà báo, phóng viên, càng không đến từ bất kỳ một cơ quan báo chí truyền hình nào cả. Nhưng sự thật là họ cũng “đang tác nghiệp”, họ thậm chí là chuyên nghiệp và tốc độ, có những chiếc máy đang livestream có hàng trăm nghìn người đang xem…
Dù không muốn nhưng vẫn phải thừa nhận rằng ở thời điểm hiện tại giá trị truyền thông của báo chí đang phần nào đó bị yếu thế hơn MXH. Các nhà báo bây giờ bị “mất giá” hơn nhiều so với các KOL trên MXH. Nhiều người bây giờ, sẵn sàng bỏ tiền để được các KOL, các hội nhóm fanpage lớn đến để PR quảng cáo hơn là nghĩ đến việc “bỏ tiền để được lên báo”. Thậm chí cả các nội dung tin tức, cuộc sống thường ngày, khi các phóng viên về đưa tin, bản thảo của họ vẫn đang trong thời gian chờ duyệt xuất bản, thì khắp nơi trên MXH có lẽ đã được viral câu chuyện đó. Cho đến khi bài báo được xuất bản thì có khi sự kiện đã … nguội.
Báo chí cần thay đổi để có được vị thế của mình. Dù thời điểm hiện tại, nhiều chính sách và định hướng đã được đưa ra để lấy lại được tầm ảnh hưởng và vị thế của báo chí, tuy nhiên với những đặc thù phát triển hiện tại, báo chí không nên chỉ trông chờ vào chính sách và định hướng. Các tờ báo bắt buộc phải nhập cuộc được với đường đua hiện tại.
Thay vì chỉ có “tài sản” là tờ báo, thì các cơ quan báo chí cần định vị được bản thân và giá trị của họ trên MXH, trong cả tốc độ tác nghiệp và thay đổi tư duy về cách tiếp cận độc giả nữa. Khi mạng xã hội đang chiếm ưu thế về tốc độ thì nó vẫn thiếu giá trị về tính chính thống, vậy thì tại sao những chủ thể chính thống là các tờ báo không nhảy vào đường đua tốc độ? Nếu có thể vừa tốc độ vừa chính thống thì chắc chắn báo chí có thể lấy được ngôi vị của mình trong giá trị về truyền thông.
Cảm ơn các anh chị và các bạn đã dành thời gian đọc bài viết này, và tôi là NB XUÂN THỜI – người luôn chia sẻ những câu chuyện và kiến thức về quản trị và xử lý khủng hoảng truyền thông. Bạn có thể xem nội dung này và các bài phân tích khác trên Tiktok chính thức của tôi!
——————
LƯU Ý: Bài viết chỉ là góc nhìn cá nhân, xin vui lòng chỉ xem như một nội dung tham khảo. Trong bài viết có thể có sử dụng một số thông tin, hình ảnh không thuộc phạm vi quyền sở hữu trí tuệ được chia sẻ công khai trên internet – MXH và báo chí.
