Người kể chuyện Hà Nam Ninh – Nếu có dịp xuôi theo dòng sông Hồng đỏ nặng phù sa, đến vùng đất cổ Mộc Nam (huyện Duy Tiên, tỉnh Hà Nam cũ) – nay thuộc phường Duy Tân của tỉnh Ninh Bình, bạn sẽ nghe thấy tiếng sóng vỗ vào mạn thuyền như tiếng thì thầm của lịch sử. Nơi bờ hữu ngạn ấy, ẩn sau rặng nhãn cổ thụ và làn sương mờ ảo của vùng sông nước, có một ngôi đền cổ kính mang tên Lảnh Giang Linh Từ.
Không chỉ là một danh thắng tâm linh kiệt tác, đền Lảnh Giang còn là chiếc hộp thời gian khóa chặt những huyền tích kỳ bí, nửa thực nửa hư về ba vị thần rắn hóa người, cùng mối duyên kỳ ngộ giữa cõi trần và thủy phủ.
Kỳ I: Hoài thai kỳ lạ từ dòng nước xiết và chiếc bọc trôi sông
Trang sử đá của đền Lảnh Giang bắt đầu bằng một câu chuyện nhuốm màu liêu trai chí dị từ ngàn năm trước. Tương truyền vào thời Hùng Vương thứ 18, tại trang Đào Động (vùng Quỳnh Phụ, Thái Bình ngày nay), có người con gái tên Quý, nhan sắc hiền thục nhưng số phận truân chuyên. Một ngày nắng hạ, nàng Quý ra sông tắm mát. Khi ngâm mình dưới dòng nước mát lành, bỗng nhiên mặt sông cuộn sóng dữ dội. Từ trong dòng nước xiết, một con Giao Long (rồng nước khổng lồ) lướt tới, quấn quanh người nàng ba vòng rồi biến mất.
Trở về nhà, nàng Quý mang thai. Giữa thời đại lễ giáo nghiêm ngặt, việc “không chồng mà chửa” khiến nàng chịu muôn vàn lời gièm pha, ghẻ lạnh của người đời. Nuốt nước mắt vào trong, nàng lặng lẽ rời quê hương, lang thang dọc bờ sông Hồng. Đi mãi, nàng dừng chân tại trang Hoa Giám (chính là thôn Yên Lạc, xã Mộc Nam huyện Duy Tiên sau này) – một vùng đất bạt ngàn lau sậy và hoa dại để nương náu. Đến ngày khai hoa nở nhụy, nhưng nàng Quý không sinh ra một đứa trẻ bình thường, mà là một cái bọc lớn. Hoảng sợ trước sự lạ, nàng ngỡ mình sinh ra quái thai nên đã đem chiếc bọc ấy thả trôi sông.
Sự ly kỳ chưa dừng lại ở đó. Chiếc bọc không trôi ra biển lớn mà xuôi theo dòng nước, quay ngược trở lại bến sông Đào Động quê nhà của nàng. Một ngư dân nghèo đi quăng chài thấy lạ liền vớt lên, rạch nhẹ lớp màng bọc. Kinh ngạc thay, bên trong không phải là máu thịt, mà là ba con rắn nhỏ. Chúng ngoan ngoãn bò ra ngoài rồi chia nhau ba ngả:
Con thứ nhất ngự tại cửa sông Đào Động.
Con thứ hai bơi về phía cửa sông Thanh Do.
Riêng con thứ ba, như có sợi dây hiếu thảo vô hình níu kéo, đã bơi ngược dòng về lại trang Hoa Giám, ngày đêm quẩn quanh bên túp lều tranh để bảo vệ mẹ già.
Kỳ II: Sứ giả triều đình và cuộc hóa thân lột xác phá giặc Thục
Năm tháng trôi đi, phương Bắc dấy binh đao. Thục Phán nhận thấy Hùng Duệ Vương tuổi già sức yếu, không có con trai nối dõi (chỉ còn công chúa Tiên Dung và Ngọc Hoa), nên đã huy động hàng vạn hùng binh tràn sang xâm lược. Thế giặc mạnh như chẻ tre, bờ cõi Văn Lang đứng trước họa mất nước trong gang tấc.
Trong cơn bĩ cực, Hùng Duệ Vương lập đàn tế cáo trời đất. Đêm ấy, nhà vua nằm mộng thấy một vị kim giáp thần nhân hiển linh, ghé tai truyền ngôn:
“Họa nước nhà đã có thiên binh hóa giải. Nay ở vùng sông nước Sơn Nam có ba vị thủy thần vốn mang lốt rắn, bệ hạ hãy mau sai sứ giả mang sắc phong triệu về giúp nước, ngày chiến thắng sẽ không còn xa.”
Vừa tỉnh giấc, vua Hùng lập tức cử sứ giả mang theo kim bài, cưỡi ngựa chiến dọc theo triền sông tìm kiếm người hiền tài. Khi sứ giả dừng chân bên bến sông Hồng thuộc trang Hoa Giám, bỗng nhiên một luồng gió lốc nổi lên dữ dội, mây đen kéo kín bầu trời, mặt sông cuộn lên những cột nước khổng lồ cao hàng trượng.
Từ dưới dòng nước sâu thẳm, ba con rắn thần từ ba ngả đồng loạt xuất hiện. Trong chớp mắt, sấm sét vang trời, ba con rắn tự lột da, hóa thân thành ba chàng thanh niên khôi ngô tuấn tú, thân cao tám thước, mắt sáng như sao, khí thế ngút trời.
Sau khi bái biệt người mẹ già mang nặng đẻ đau, ba vị thủy thần dẫn theo hàng vạn tinh binh vùng sông nước, phối hợp cùng Tản Viên Sơn Thánh (Sơn Tinh) xung trận. Trận thủy chiến trên sông Hồng năm ấy diễn ra vô cùng thảm khốc. Ba vị thủy thần tả xung hữu đột, hô mưa gọi gió khiến quân Thục khiếp vía kinh hồn, dẫm đạp lên nhau mà chạy về nước.
Đất nước thanh bình, ba vị tướng trở về triều bái kiến Vua Hùng, được phong chức tước trấn giữ vùng duyên hải. Đến ngày 25 tháng Tám năm Bính Dần, cả ba vị cùng lúc hóa về trời, hóa thân lại thành những luồng ánh sáng xanh bay thẳng xuống lòng sông Hồng cổ kính.
Kỳ III: Mối duyên trần thế của Vương mẫu và gót chân du ngoạn bến Lảnh
Bí ẩn của đền Lảnh Giang không chỉ dừng lại ở ba vị thần rắn. Ngôi đền còn là nơi chứng kiến nỗi lòng của một người mẹ – Chính cung Nhân từ Hoàng hậu (vợ vua Hùng Duệ Vương). Sự tích kể lại rằng, sau khi công chúa Tiên Dung tự ý kết duyên cùng chàng nghèo Chử Đồng Tử rồi cùng nhau trốn đi biệt tích, Hoàng hậu buồn rầu khôn nguôi. Để khuây khỏa nỗi lòng nhớ con, bà xin vua cha cho sắm một chiếc thuyền rồng ngược xuôi sông nước du ngoạn.
Khi thuyền rồng neo đậu tại bến Lảnh (trang An Bảo xưa, nay là Yên Lạc), Hoàng hậu bước lên bờ và bị hớp hồn bởi phong cảnh thanh bình, người dân thuần hậu chất phác. Cảm mến mảnh đất lành, bà đã dừng chân lập hành cung, tự tay phát tiền vàng chẩn cấp cho người nghèo, dạy dân cày cấy, tu sửa đền chùa.
Cảm kích tấm lòng bồ tát của bà, người dân nơi đây đã lập một ngôi đền nhỏ thờ sống bà ngay khi bà còn tại thế. Khi giặc Thục kéo sang, chính bà cũng là người đứng ra kêu gọi mười vạn quân sĩ hỗ trợ con rể Sơn Thánh dẹp giặc. Ngày nay, bà được tôn thờ trang trọng tại hậu cung đền Lảnh Giang như vị mẫu nghi thiên hạ che chở cho cả vùng đất.
Lảnh Giang Linh Từ: Sợi dây kết nối hiện tại và tâm linh
Trải qua hàng ngàn năm dâu bể, đền Lảnh Giang vẫn sừng sững bên bờ sông Hồng như một minh chứng sống động cho những huyền thoại xưa cũ. Lối kiến trúc “Nội công ngoại quốc” uy nghiêm, ngôi Thủy đình lộng lẫy soi bóng nước hồ bán nguyệt, cùng tiếng chuông đền ngân vang trong chiều tà… tất cả tạo nên một không gian thoát tục, đưa du khách lạc vào cõi mộng của ngàn năm trước.
Hàng năm, cứ vào kỳ lễ hội tháng Sáu và tháng Tám âm lịch, dòng người lại nườm nượp đổ về đền Lảnh Giang. Tiếng trống hội rộn ràng, tiếng hát chầu văn thánh thót réo rắt bên tai, và nghi thức rước nước linh thiêng giữa lòng sông Hồng cuộn đỏ… tất cả như đang tái hiện lại thời khắc lột xác hóa thần năm xưa của ba vị thủy thần.
Bức màn bí ẩn của đền Lảnh Giang có lẽ sẽ không bao giờ được vén lên hoàn toàn bằng khoa học, bởi nó thuộc về thế giới của đức tin, của đạo lý “uống nước nhớ nguồn” và khát vọng muôn đời của cư dân đồng bằng Bắc Bộ về một cuộc sống mưa thuận gió hòa, quốc thái dân an.
——————–
LƯU Ý: Bạn đang đọc bài viết thuộc dự án Người kể chuyện Hà Nam Ninh – nội dung bài viết này dựa trên các nguồn thông tin được NB Xuân Thời tìm hiểu qua lời kể, tư liệu tổng hợp từ sách báo, tư liệu truyền thông và viết soạn lại với mục đích lưu giữ/trân trọng và tôn vinh những nét đẹp trong đời sống – văn hóa – lịch sử của con người và mảnh đất Hà Nam – Nam Định – Ninh Bình (xưa). Quý bạn đọc chỉ nên xem như một tư liệu tham khảo – xin trân trọng! – Mời bạn xem thêm các câu chuyện về Hà Nam Ninh trên Youtube hoặc Tiktok.
