Người kể chuyện Hà Nam Ninh – Nằm cách biệt với sự xô bồ của phố thị, nép mình bên vách đá u tịch của núi rừng Kẽm Trống, Trinh Sơn Tự (hay còn gọi là chùa Trinh Tiết) từ lâu đã được nhân dân vùng đất Thanh Liêm, Hà Nam xưa (nay là dãy Cầm Long, thôn Động Xuyên, xã Thanh Lâm, tỉnh Ninh Bình) coi là biểu tượng cho lòng trung trinh, sự thanh cao của người phụ nữ. Trải qua hơn 700 năm thăng trầm, ngôi chùa vẫn đứng vững giữa đất trời như một chứng nhân lịch sử, mang trong mình giai thoại lay động lòng người về vị công chúa nhà Trần đi tu từ thuở thanh xuân.
Giai thoại về nàng công chúa 17 tuổi chọn cửa Phật làm chốn ẩn mình
Hiện nay, chùa Trinh Tiết đang nằm trong Quần thể Di tích Lịch sử Kẽm Trống (Di tích lịch sử cấp Quốc gia, ngôi chùa Trinh Tiết nằm ẩn khuất trên đỉnh núi Bồ Đà).
Theo sử sách và truyền thuyết địa phương, vào cuối thế kỷ XIV, triều đại nhà Trần bước vào giai đoạn suy vong, quyền thần Hồ Quý Ly thao túng triều chính, ép vua Trần Thuận Tông đi tu rồi nhường ngôi cho Thái tử Trần An khi ấy mới 3 tuổi, mở đường cho việc tiếm ngôi.
Trong cơn binh biến loạn lạc, tông tộc nhà Trần bị truy sát gắt gao. Chị gái của Thái tử Trần An là Công chúa Trần Thị Bạch Hoa – một thiếu nữ 17 tuổi tài sắc vẹn toàn, thông làu kinh thư – được võ tướng Nguyễn Bằng bảo vệ, xuống thuyền chạy trốn. Nhận được sự đồng cảm của Hồ Nguyên Trừng (con trai Hồ Quý Ly), thuyền của công chúa xuôi theo dòng sông Đáy về phương Nam lánh nạn.
Khi thuyền đi qua địa phận Kẽm Trống, nhận thấy nơi đây núi non trùng điệp, phong cảnh sơn thủy hữu tình lại u tĩnh, công chúa quyết định dừng chèo lên bờ tìm nơi ẩn dật. Bà chọn núi Bồ Đà làm nơi dừng chân, phát hiện trên núi có một ngôi chùa nhỏ bỏ hoang từ lâu, rêu phong phủ đầy.
Tại đây, nàng công chúa lá ngọc cành vàng đã dựng một thảo am, xuống tóc đi tu và lấy pháp danh là “Thu Thu thiền sư”. Bà nhận nuôi một bé gái 6 tuổi, đặt tên là Nguyễn Thị Giáp (pháp danh Tuệ Hoa thiền sư) làm đệ tử truyền thừa.
Cuộc đời cứu độ chúng sinh và sự hóa thân vào đất đá
Trong suốt những năm tháng ẩn cư, thiền sư Thu Thu cùng đệ tử dốc lòng tu hành, gõ mõ tụng kinh cầu cho quốc thái dân an, mùa màng tươi tốt. Không chỉ tự tu hành, bà còn thường xuyên sang bên kia sông Đáy để hái thuốc nam chữa bệnh cho dân nghèo, dùng của cải mang theo cứu giúp những hoàn cảnh khốn khó. Tấm lòng từ bi của bà được nhân dân quanh vùng vô cùng kính trọng, yêu mến.
Vào một ngày tháng 6 năm Canh Dần (1450 – có tài liệu chép là 1454), khi đang gõ mõ tụng kinh niệm Phật, thiền sư Thu Thu đột ngột ngã xuống và viên tịch tại thảo am. Theo di nguyện của bà, đệ tử Tuệ Hoa cùng người dân địa phương đã an táng thiền sư tại vùng đất trũng trên ngọn núi Cô Ai gần đó.
Thương tiếc vị công chúa trinh nguyên, tài đức vẹn toàn đã dành trọn cả tuổi thanh xuân và cuộc đời cho mảnh đất này, nhân dân đã tạc tượng đá thờ bà. Ngôi am nhỏ trên núi Bồ Đà từ đó được tu bổ, ban đầu có tên là chùa Phật Tích, sau này đổi tên thành chùa Trinh Tiết (Trinh Sơn Tự) nhằm tôn vinh sự trinh trắng, lòng trung trinh của công chúa Bạch Hoa.
Hiện nay, trên địa bàn hai huyện Thanh Liêm (Hà Nam) và Gia Viễn (Ninh Bình) cũ – có tới 9 nơi lập đền thờ Bạch Hoa Công chúa, nhưng cứ đến ngày giỗ tổ Thu Thu thiền sư, người dân khắp nơi lại hướng về chùa Trinh Tiết để bái vọng.
Chùa Trinh Tiết được xây dựng theo lối kiến trúc truyền thống hình chữ Nhị (二), nép mình lưng chừng núi đá, bao gồm:
3 gian Bái đường và 3 gian Tam Bảo thờ Phật.
Bên phải chùa là miếu thờ Đức Ông.
Gần đó có miếu thờ Tam tòa Thánh Mẫu u tịch nằm ẩn khuất sau các tán cây rừng cổ thụ.
Lối lên chùa là những bậc đá dốc, uốn lượn quanh co dưới những tán cây u tịch. Trên đường lên núi, du khách sẽ bắt gặp miếu nhỏ đặt pho tượng tổ sư Thu Thu tạc bằng đá bạch ngọc uy nghiêm, từ ái.
Dưới chân núi ngày nay đã được trùng tu, xây dựng thêm nhà tổ, mở rộng sân bãi khang trang để đón phật tử gần xa về chiêm bái. Dù nằm cách biệt giữa núi rừng hoang sơ, nhưng do vị trí gần Quốc lộ 1A và dòng sông Đáy thơ mộng, ngôi chùa vẫn luôn ấm áp khói hương.
Nơi lưu dấu chân của các bậc đế vương, thi sĩ
Nhờ cảnh quan sơn thủy tuyệt mỹ của vùng Kẽm Trống cùng câu chuyện linh thiêng của ngôi chùa, Trinh Sơn Tự từng là điểm dừng chân thưởng ngoạn và đề thơ của nhiều bậc vua chúa, danh sĩ lịch sử:
Vua Lê Thái Tổ (Lê Lợi): Vào tháng 11 năm Canh Tuất (1430), khi cầm quân đi dẹp loạn ở Cao Bằng, thuyền ngự dừng tại Kẽm Trống. Vua đã lên núi vãng cảnh chùa và cảm khái đề lại bài thơ “Chùa Phật Tích” đầy xúc động để tưởng nhớ công chúa nhà Trần:
“Sân chùa lá đỏ đang rơi
Chiều hôm lên núi nghỉ ngơi sao buồn…
Thương thay cảnh vật hoang sơ
Nhà Trần công chúa phụng thờ có thiêng…”
Ngoài ra thì Vua Minh Mạng, Thái vương Trịnh Kiểm, Đại thi hào Nguyễn Du, danh sĩ Bùi Huy Bích… cũng từng đến đây thưởng lãm và để lại những áng thơ vịnh cảnh bất hủ khắc trên vách đá.
Chuyện kỳ lạ về Tượng Bụt Mọc (hay Hòn đá tự lớn) ở chùa Trinh Tiết
Không chỉ mang giá trị lịch sử, chùa Trinh Tiết còn thu hút du khách bởi những câu chuyện kỳ bí nhuốm màu huyền thoại. Đặc biệt, cách đây khoảng hơn chục năm, vào những năm 2013, người ta đã xôn xao kể với nhau rằng ở ngôi chùa Trinh Tiết có hòn đá mang tên “Tượng Bụt mọc” với khả năng “tự lớn” như cơ thể sống.
Tượng Bụt mọc nằm ở vị trí cao nhất của ngọn núi Bồ Đà. Tượng được hình thành từ khi nào đến những bậc cao niên nhất trong làng cũng không nhớ nổi. Tượng đá cao khoảng 1,6 mét, bán kính 0,8 mét, nhìn thoáng qua giống như một mũi tên nhọn hoắt đang đâm thẳng lên trời, nhưng càng nhìn càng thấy tượng giống hình một cô gái đang đứng, dõi đôi mắt ra xa xăm như chờ đợi điều gì đó.
Người ta mô tả rằng cả khối hình quần thể giống như tượng Phật bà đứng trên tòa sen, mắt hướng về cảnh non nước thơ mộng của quần thể di tích lịch sử văn hóa núi kẽm Trống. Bên dưới chân tượng Bụt mọc có một cái hang sâu hoắm nối từ đỉnh núi xuống tới… địa phủ. Khi đứng ở trên miệng cái hang đó mà nhìn xuống dưới thì thấy một màu đen kịt và mùi đất ngai ngái bốc lên. Khi tu bổ chùa Trinh Tiết, sợ du khách vô tình ngã xuống đó nên người dân đã cho lấp kín miệng hang. Vì vậy, bí ẩn về hang đá này vẫn mãi ẩn sâu trong lòng đất.
Theo các cụ bô lão trong làng, vào thời kỳ chiến tranh chống Pháp, hòn đá quay mặt về hướng đông nam. Nhưng đến nay, hòn đá lại quay mặt về hướng đông bắc. Chính vì thế, người dân mới đặt tên cho hòn đá là tượng Bụt mọc. Tuy nhiên, việc đo xem mỗi năm hòn đá lớn thêm bao nhiêu thì chưa ai làm”.
Lời kết
Nằm trong quần thể di tích quốc gia danh thắng Kẽm Trống, chùa Trinh Tiết không chỉ là một công trình Phật giáo cổ kính mà còn là biểu tượng tinh thần cao đẹp về tấm lòng từ bi, sự kiên trinh của nàng công chúa Trần Thị Bạch Hoa. Tìm về chùa Trinh Tiết giữa tiếng gió ngàn và tiếng gõ mõ tụng kinh, du khách không chỉ được hòa mình vào thiên nhiên hoang sơ mà còn được tìm lại những khoảng lặng bình yên trong tâm hồn. Và kể cả những câu chuyện huyền bí chưa có lời giải đáp như lời kể về hòn đá tự lớn, cho đến nay, dù chưa có một công trình nghiên cứu nào đưa ra kết luận chính thứ, tuy nhiên chùa Trinh Tiết vẫn là một điểm đến tâm linh và mang đậm giá trị văn hóa lịch sử cho người dân địa phương và du khách xa gần về viếng chùa lễ Phật.
——————–
LƯU Ý: Bạn đang đọc bài viết thuộc dự án Người kể chuyện Hà Nam Ninh – nội dung bài viết này dựa trên các nguồn thông tin được NB Xuân Thời tìm hiểu qua lời kể, tư liệu tổng hợp từ sách báo, tư liệu truyền thông và viết soạn lại với mục đích lưu giữ/trân trọng và tôn vinh những nét đẹp trong đời sống – văn hóa – lịch sử của con người và mảnh đất Hà Nam – Nam Định – Ninh Bình (xưa). Quý bạn đọc chỉ nên xem như một tư liệu tham khảo – xin trân trọng! – Mời bạn xem thêm các câu chuyện về Hà Nam Ninh trên Youtube hoặc Tiktok.
