Trần Huy Liệu (bài 2): Đêm Tân Trào huyền thoại và khoảnh khắc “nửa đêm truyền hịch”

Trong cuộc đời hoạt động cách mạng sôi nổi và đầy vinh quang của Giáo sư, Viện sĩ Trần Huy Liệu, có những khoảnh khắc lịch sử trọng đại không chỉ định hình bước ngoặt của cuộc đời ông mà còn thay đổi cả vận mệnh của dân tộc. Đó là những đêm chông chênh tại chiến khu Tân Trào chuẩn bị cho Tổng khởi nghĩa tháng Tám năm 1945, và giây phút đầy tự hào khi thay mặt Chính phủ Lâm thời tiếp nhận ấn kiếm từ vị vua cuối cùng triều Nguyễn.

Đêm Tân Trào dưới ngọn đèn lù mù và bản “Quân lệnh số 1” lịch sử

Tháng 8 năm 1945, đứng trước thời cơ ngàn năm có một để giành lại độc lập tự do cho Tổ quốc, Đại hội Quốc dân đã được triệu tập tại Tân Trào, Tuyên Quang. Tại đây, với uy tín và tài năng lớn, đồng chí Trần Huy Liệu đã được Đại hội tín nhiệm bầu giữ chức Phó Chủ tịch Ủy ban Dân tộc Giải phóng (do Chủ tịch Hồ Chí Minh làm Chủ tịch).

Một trong những vinh dự lớn lao và thiêng liêng nhất trong cuộc đời làm cách mạng của ông chính là việc được Ủy ban Khởi nghĩa giao phó trọng trách soạn thảo văn kiện hiệu triệu toàn dân. Trong cuốn hồi ký của mình, ông đã xúc động ghi lại khung cảnh đầy cam go nhưng vô cùng hào hùng ấy:

“Đêm 13-8, trong một căn nhà lợp lá, tôi được đồng chí Văn (Võ Nguyên Giáp) ủy quyền cho thảo bản Quân lệnh số 1 của Ủy ban khởi nghĩa. Mặc dầu ngồi dưới ngọn đèn tù mù những con tầm xuân, con thiêu thân bay quanh tới tấp, muỗi và dĩn thi nhau đốt làm tôi nhiều lúc nẩy người lên hay đập chân bành bạch, tôi vẫn say sưa nghĩ đến cảnh mất nước, dân nhục từ hơn tám mươi năm, nghĩ đến sự nghiệp cách mạng của mấy thế kỷ qua; những cuộc khởi nghĩa của Văn thân, của Việt Nam Quốc dân Đảng cho đến ngày nay dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Đông Dương. Mình được sung sướng làm cái việc ‘nửa đêm truyền hịch hẹn ngày xuất quân’…”

Bản Quân lệnh số 1 ra đời như một đợt sóng mạnh mẽ thổi bùng ngọn lửa cách mạng. Bản thảo được ông viết một mạch, đọc đi đọc lại và không phải sửa một chữ nào, chính thức trở thành hiệu lệnh phát động Tổng khởi nghĩa trên toàn quốc.

Sứ mệnh đặc biệt: “Tước ấn kiếm” của hoàng đế Bảo Đại tại Huế

Cách mạng Tháng Tám thành công vang dội, nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa chính thức ra đời. Để chấm dứt hoàn toàn chế độ quân chủ phong kiến kéo dài ngàn năm, khẳng định quyền lực thực sự thuộc về nhân dân, Trung ương Đảng và Chính phủ Lâm thời đã cử một phái đoàn đặc biệt vào kinh đô Huế.

Đồng chí Trần Huy Liệu được giao trọng trách làm Trưởng phái đoàn, cùng các đồng chí Nguyễn Lương Bằng và Cù Huy Cận trực tiếp vào Huế để thực hiện nhiệm vụ lịch sử: tiếp nhận sự thoái vị và ấn kiếm của hoàng đế Bảo Đại. Ngày 30 tháng 8 năm 1945, tại Ngọ Môn linh thiêng, trước sự chứng kiến của hàng vạn đồng bào Thừa Thiên – Huế, ông đã long trọng tiếp nhận chiếc ấn vàng nặng trĩu và thanh bảo kiếm – những biểu tượng tối cao cuối cùng của chế độ phong kiến.

Nhớ lại giây phút vinh quang ấy, ông từng nghẹn ngào viết trong hồi ký:

“Trong cuộc đời tham gia cách mạng chống thực dân, phong kiến, tôi đã hai lần được sống những giờ phút sung sướng nhất là lúc thảo Quân lệnh số 1 của Ủy ban Khởi nghĩa trong cuộc Tổng khởi nghĩa Tháng Tám và hôm nay được nhận ấn kiếm của tên vua cuối cùng của chế độ quân chủ Việt Nam. Đó là kết quả của một quá trình đấu tranh gian khổ và anh dũng của dân tộc ta dưới sự lãnh đạo của Đảng của giai cấp công nhân…”

Từ người viết sử đến người trực tiếp kiến tạo lịch sử

Những đóng góp của Trần Huy Liệu trong mùa Thu lịch sử năm 1945 không chỉ dừng lại ở vai trò của một nhân chứng, mà chính ông là một trong những kiến trúc sư trực tiếp viết nên chương mới hào hùng nhất của dân tộc. Từ những nét bút miệt mài dưới mái nhà lá Tân Trào cho đến phong thái đĩnh đạc tại Ngọ Môn Huế, cuộc đời ông đã khắc họa trọn vẹn bản lĩnh, khí phách và tinh thần tận tụy hết mình vì non sông đất nước của một trí thức cách mạng kiên trung.

————

Xem bài viết này trên tiktok – hoặc Youtube
 © NB XUÂN THỜI