Người kể chuyện Hà Nam Ninh – Giữa nhịp sống hiện đại của đô thị Thành Nam, Cột cờ Nam Định vẫn sừng sững vươn cao như một cột mốc thời gian, lặng lẽ chứng kiến hơn hai thế kỷ thăng trầm của vùng đất giàu truyền thống văn hiến. Không chỉ là một công trình kiến trúc quân sự đặc sắc thời Nguyễn, Kỳ đài Thành Nam còn là biểu tượng văn hóa, niềm tự hào của nhiều thế hệ người dân Nam Định và là một trong số rất ít cột cờ cổ còn được bảo tồn gần như nguyên vẹn ở Việt Nam.
Một trong bốn kỳ đài cổ của Việt Nam
Theo các tư liệu lịch sử, Cột cờ Nam Định được khởi dựng vào năm Gia Long thứ 11 (1812) và hoàn thiện vào năm Quý Mão, niên hiệu Thiệu Trị thứ 3 (1843). Công trình được xây dựng cùng thời với các kỳ đài nổi tiếng ở Huế, Hà Nội và Bắc Ninh, tạo thành hệ thống cột cờ mang ý nghĩa quân sự và hành chính quan trọng dưới triều Nguyễn.
Xưa kia, Kỳ đài nằm ở phía Nam nội thành Nam Định, ngay trước Điện Kính Thiên (nay là chùa Vọng Cung). Đây là vị trí trung tâm của Thành Nam – một trong những thành lũy trọng yếu ở Bắc Bộ thời Nguyễn. Lá cờ tung bay trên đỉnh kỳ đài không chỉ mang ý nghĩa thông báo, hiệu lệnh quân sự mà còn thể hiện chủ quyền và uy quyền của triều đình.
Trải qua hơn 200 năm, dù thành cổ Nam Định đã không còn nguyên vẹn bởi chiến tranh và biến động lịch sử, Cột cờ vẫn hiên ngang tồn tại như một dấu tích hiếm hoi giúp hậu thế hình dung về quy mô của tòa thành xưa.
Dấu ấn kiến trúc độc đáo
Cột cờ Nam Định có tổng chiều cao gần 24 mét, được xây dựng hoàn toàn bằng gạch nung đỏ với kỹ thuật xây dựng rất bền vững. Toàn bộ công trình gồm ba phần chính là chân đế, thân đài và vọng lâu.
Phần chân đế được thiết kế thành hai tầng hình vuông, mỗi tầng đều có lan can bao quanh và hệ thống cầu thang dẫn lên phía trên. Thân đài có hình bát giác, thu nhỏ dần khi lên cao, tạo nên vẻ thanh thoát nhưng vẫn vững chãi. Bên trong là cầu thang xoắn gồm 54 bậc dẫn lên vọng lâu trên đỉnh, nơi có bốn cửa mở về bốn hướng để quan sát toàn cảnh khu vực xung quanh.
Một trong những chi tiết có giá trị lịch sử đặc biệt là tấm bia đá đặt phía trên cửa vào thân đài, khắc hai chữ Hán “Kỳ đài” cùng dòng chữ ghi năm hoàn thành công trình vào niên hiệu Thiệu Trị thứ ba. Đây là minh chứng xác thực về niên đại xây dựng còn được lưu giữ đến ngày nay.
Không chỉ mang giá trị về mặt kiến trúc, Cột cờ Nam Định còn cho thấy trình độ xây dựng tinh xảo của người Việt đầu thế kỷ XIX. Sau hơn hai thế kỷ với nhiều lần chiến tranh, bom đạn và thiên tai, công trình vẫn giữ được dáng vẻ uy nghiêm, trở thành một trong những di tích tiêu biểu của vùng đồng bằng Bắc Bộ.
Chứng nhân của những trang sử hào hùng
Giá trị lớn nhất của Kỳ đài Thành Nam không chỉ nằm ở kiến trúc mà còn ở vai trò chứng nhân của nhiều sự kiện lịch sử quan trọng.
Trong các cuộc tấn công của thực dân Pháp vào Thành Nam các năm 1873 và 1883, khu vực Cột cờ trở thành nơi diễn ra những trận chiến quyết liệt giữa quân dân Nam Định và quân xâm lược. Nhiều người con của quê hương đã anh dũng hy sinh để bảo vệ thành lũy, góp phần viết nên những trang sử bi tráng của vùng đất Thành Nam.
Đặc biệt, hình ảnh nữ anh hùng Nguyễn Thị Trinh – người dân gian vẫn tôn kính gọi là Bà Chúa Cột cờ – đã trở thành biểu tượng về tinh thần yêu nước và lòng quả cảm của người phụ nữ Nam Định. Câu chuyện về sự hy sinh của bà vẫn được lưu truyền như một phần ký ức thiêng liêng gắn liền với di tích này.
Đến Cách mạng Tháng Tám năm 1945, Cột cờ Nam Định tiếp tục ghi dấu một thời khắc lịch sử khi lá cờ đỏ sao vàng tung bay trên đỉnh kỳ đài, báo hiệu thắng lợi của chính quyền cách mạng tại địa phương và mở ra một giai đoạn mới của dân tộc.
Biểu tượng văn hóa của người Thành Nam
Đối với người dân Nam Định, Cột cờ không đơn thuần là một di tích lịch sử mà đã trở thành biểu tượng gắn bó với ký ức đô thị. Hình ảnh kỳ đài xuất hiện trong nhiều bức ảnh, tranh vẽ, tác phẩm văn học và trở thành điểm nhận diện quen thuộc mỗi khi nhắc đến Thành Nam.
Năm 1962, Cột cờ Nam Định được Nhà nước xếp hạng Di tích lịch sử – văn hóa cấp quốc gia, khẳng định những giá trị nổi bật về lịch sử, kiến trúc và văn hóa của công trình. Từ đó đến nay, di tích nhiều lần được tu bổ, bảo tồn nhằm gìn giữ nguyên trạng cho các thế hệ mai sau.
Ngày nay, đứng trên vọng lâu của kỳ đài, du khách có thể phóng tầm mắt ngắm nhìn toàn cảnh khu vực trung tâm Thành Nam. Không gian ấy gợi nhớ về một đô thị từng được mệnh danh là “thành phố dệt”, là vùng đất khoa bảng với truyền thống hiếu học và cũng là nơi ghi dấu nhiều sự kiện quan trọng trong lịch sử dân tộc.
Trong hành trình khám phá Nam Định, nếu quần thể Đền Trần gợi nhớ hào khí Đông A, chùa Phổ Minh lưu giữ dấu ấn Phật giáo thời Trần thì Cột cờ Nam Định lại kể câu chuyện về sức sống bền bỉ của một đô thị cổ. Hơn hai thế kỷ đã trôi qua, Kỳ đài Thành Nam vẫn hiên ngang giữa lòng thành phố như một biểu tượng của lòng yêu nước, của bản lĩnh và niềm tự hào của người dân Thành Nam. Mỗi viên gạch, mỗi bậc thang nơi đây đều như lưu giữ ký ức của lịch sử, nhắc nhở các thế hệ hôm nay về truyền thống dựng nước và giữ nước của cha ông, đồng thời góp phần làm nên bản sắc văn hóa đặc sắc của vùng đất Nam Định.
——————–
LƯU Ý: Bạn đang đọc bài viết thuộc dự án Người kể chuyện Hà Nam Ninh – nội dung bài viết này dựa trên các nguồn thông tin được NB Xuân Thời tìm hiểu qua lời kể, tư liệu tổng hợp từ sách báo, tư liệu truyền thông và viết soạn lại với mục đích lưu giữ/trân trọng và tôn vinh những nét đẹp trong đời sống – văn hóa – lịch sử của con người và mảnh đất Hà Nam – Nam Định – Ninh Bình (xưa). Quý bạn đọc chỉ nên xem như một tư liệu tham khảo – xin trân trọng! – Mời bạn xem thêm các câu chuyện về Hà Nam Ninh trên Youtube hoặc Tiktok.
