Người kể chuyện Hà Nam Ninh – Video số 2 – Kính thưa quý vị và các bạn, tôi đang có mặt ở Lăng mẫu Liễu Hạnh, và vùng quê mà mà Thánh mẫu đã giáng sinh rồi hóa thân lần thứ 2 trong huyền tích cũng như niềm tin của tín ngưỡng dân gian.
Khu Lăng mộ Thánh Mẫu Liễu Hạnh nằm ở phía nam Quần thể di tích lịch sử văn hóa Phủ Dầy, trên cánh đồng thuộc xóm 3 thôn Tiên Hương, tương truyền đây là nơi chôn cất xác phàm của Thánh Mẫu sau khi người hoá về trời. Cùng với Phủ Tiên Hương và Phủ Vân Cát, lăng mộ Thánh Mẫu Liễu Hạnh là 1 trong 3 điểm tâm linh quan trọng mà mỗi du khách khi hành hương về Phủ Dầy nhất thiết không thể bỏ qua.
Theo các thần tích và ngọc phả lưu truyền tại Phủ Dầy kể lại, sau khi kết thúc lần giáng trần đầu tiên và trở về Thiên đình, Thánh Mẫu Liễu Hạnh vẫn luôn đau đáu nhớ cha mẹ, quê hương và những tình cảm nơi cõi nhân gian. Chính nỗi lưu luyến ấy đã khiến Mẫu một lần nữa xin Ngọc Hoàng vua cha cho phép được hạ phàm để tiếp tục mối duyên còn dang dở với trần thế.
Vào thời vua Lê Anh Tông, năm Đinh Tỵ (1557), tại làng An Thái, xã Vân Cát, huyện Thiên Bản, phủ Nghĩa Hưng, hạt Sơn Nam Hạ – sau này là xã Kim Thái huyện Vụ Bản tỉnh Nam Định, nay thuộc xã Vụ Bản, tỉnh Ninh Bình – có đôi vợ chồng hiền lương tên là ông Lê Thái Công và bà Trần Thị Phúc. Hai ông bà nổi tiếng nhân hậu, thường giúp đỡ người nghèo, chăm lo việc thiện và thành tâm lễ Phật. Dù cuộc sống đủ đầy, họ vẫn tháng ngày trông mong có thể sinh được một đứa con.
Một ngày nọ, bà Trần Thị Phúc mang thai trong niềm vui khôn xiết. Tuy nhiên, thai kỳ ấy lại vô cùng kỳ lạ. Càng gần ngày sinh, bà không còn muốn ăn những món ăn thông thường mà chỉ thích hoa quả và những hương thơm thanh khiết. Trong nhà thường xuất hiện mùi hương lạ, nhẹ nhàng nhưng lan tỏa khắp nơi. Người trong vùng đều cho rằng đây là điềm báo một đứa trẻ phi thường sắp chào đời.
Đúng lúc cả gia đình đang lo lắng vì ngày sinh đã tới mà đứa trẻ vẫn chưa có dấu hiệu sinh nở, một vị đạo sĩ đi ngang qua xin vào nghỉ chân. Sau khi quan sát, ông mỉm cười nói rằng phu nhân không hề mắc bệnh, đây là điềm lành của trời đất. Đêm hôm ấy, ông Lê Thái Công có một giấc mơ kỳ lạ.
Trong mộng, ông thấy mình được đưa lên Thiên đình giữa khung cảnh nguy nga, nơi chư tiên đang tổ chức đại lễ mừng thọ Ngọc Hoàng. Giữa muôn vàn tiên nữ xinh đẹp, ông đặc biệt chú ý đến một thiếu nữ tuyệt sắc đang nâng khay rượu ngọc. Bất chợt, chiếc chén ngọc trên tay nàng rơi xuống. Điện ngọc bỗng lặng đi, Ngọc Hoàng nghiêm giọng quở trách rồi truyền lệnh cho nàng phải xuống trần gian để hoàn thành duyên nghiệp trong thời gian là 21 năm trần thế. Giật mình tỉnh giấc, ông Lê Thái Công nghe tiếng trẻ sơ sinh cất lên trong căn nhà, vợ ông vừa sinh hạ một bé gái.
Nhớ lại gương mặt của tiên nữ trong giấc mộng, ông tin rằng con gái mình chính là vị tiên vừa giáng hạ nên đặt tên là con Lê Thị Thắng (hay còn gọi là Giáng Tiên). Cái tên gọi Giáng Tiên – về sau trở thành một trong những danh xưng gắn liền với huyền tích của Thánh Mẫu Liễu Hạnh.
Giáng Tiên lớn lên với vẻ đẹp và tài năng hơn người. Từ nhỏ, bà đã thông minh, giỏi thơ phú, đánh đàn, ca hát và đặc biệt yêu thích cảnh sắc thiên nhiên. Mỗi khi trăng lên, người dân thường thấy bà ngồi trước hiên nhà, vừa gảy đàn vừa ngâm thơ. Nhiều người tin rằng đó không phải tài năng của người phàm mà là phong thái của một tiên nữ nơi thiên giới.
Đến tuổi mười tám, Giáng Tiên kết duyên cùng Trần Đào Lang, người cùng quê. Cuộc sống gia đình của hai người vô cùng hạnh phúc. Những năm tháng ấy được xem là quãng đời bình yên nhất trong toàn bộ huyền tích về Thánh Mẫu – một vị tiên đã thực sự sống như một người phụ nữ bình thường, biết yêu thương, làm vợ, làm mẹ và vun đắp hạnh phúc gia đình.
Nhưng thời gian ở nhân gian của Mẫu vốn đã được định sẵn. Đến ngày mùng 3 tháng 3 năm Đinh Sửu (1577), khi mới tròn hai mươi mốt tuổi, bà tắm gội sạch sẽ, thay y phục mới, dặn dò chồng con rồi thanh thản ra đi. Không bệnh tật, không đau đớn, bà nhẹ nhàng từ biệt cõi trần như chìm vào một giấc ngủ.
Đêm hôm ấy, nhiều người trong vùng kể rằng: họ nhìn thấy mây ngũ sắc phủ kín bầu trời, nghe vang vọng tiếng nhạc và thấp thoáng đoàn tiên giáng xuống đón Mẫu trở về Thiên cung.
Sau khi bà qua đời, gia đình lập mộ ngay trên mảnh đất quê nhà – và đây chính là khu Lăng Mẫu Liễu Hạnh – nơi được cho là táng xác phàm trần của Mẫu sau khi người về trời.Dân làng cũng đã dựng đền thờ để tưởng nhớ một công chúa nhà trời hiện thân thành một người con gái của quê hương và mang lại bao điều tốt lành cho vùng đất này. Trải qua hàng trăm năm, nơi ấy dần trở thành trung tâm của quần thể di tích lịch sử Phủ Dầy hôm nay – một trong những không gian linh thiêng bậc nhất của tín ngưỡng thờ Mẫu Việt Nam, nơi hàng triệu người hành hương mỗi năm để tưởng nhớ và tri ân Thánh Mẫu Liễu Hạnh.
Các nhà nghiên cứu văn hóa cũng cho rằng đây là một trong những lý do quan trọng khiến tín ngưỡng thờ Mẫu phát triển mạnh mẽ. Hình tượng Mẫu phản ánh sự tôn vinh người mẹ, người phụ nữ và khát vọng về một đấng thiêng liêng luôn đồng hành với cuộc sống thường nhật của nhân dân, khác với hình ảnh những vị thần chỉ hiện diện trong chiến công hay quyền lực.
Có những điều, nếu đã là huyền tích và lịch sử, thì không phải lúc nào hậu thế chúng ta cũng có thể chứng minh được câu chuyện nào mới là sự thật. Và có những câu hỏi thậm chí đã tạo ra những cuộc tranh cãi gay gắt, thực tế ra cũng chỉ là một chuyện của phạm trần, không thể làm ảnh hưởng đến những giá trị thiêng liêng trong niềm tin của con người.
Trong tập tiếp theo, video số 3, xin mời các bạn đến với câu chuyện Phủ chính Tiên Hương – mảnh đất gắn liền với cuộc đời của Mẫu Liễu Hạnh trong lần giáng sinh thứ 2 và linh hồn của Quần thể di tích Phủ Dầy – nơi linh thiêng cội nguồn của tín ngưỡng thờ Mẫu tại Việt Nam.Đừng quên nhấn nút theo dõi kênh, thả tim và chia sẻ video này để không bỏ lỡ những tập tiếp theo trong hành trình 20 ngày kể chuyện ở Phủ Dầy và những câu chuyện linh thiêng về thánh Mẫu. Bạn nhé!
