Người Kể chuyện Hà nam Ninh: Huyền bí trong tín ngưỡng thờ Mẫu Liễu Hạnh và hành trình 20 ngày kể chuyện ở Phủ Dầy Nam Định

Video 1: Phủ Dầy – Vì sao hàng triệu người tìm về vùng đất của Thánh Mẫu? 

Có một câu ca truyền miệng mà bao đời nay người dân nước Việt vẫn kể lại cho con cháu nghe rằng: “tháng Tám giỗ Cha, tháng ba giỗ Mẹ”. Điều đó cũng có nghĩa là, khi bước chân về với Nam Định xưa, có 2 nơi nhất định người ta sẽ phải tìm đến đó là Đền Trần – nơi thờ đức thánh Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn, và Phủ Dầy – trung tâm tín ngưỡng thờ Mẫu bậc nhất tại Việt Nam, là nơi giáng sinh của thánh mẫu Liễu Hạnh – một trong tứ bất tử của tín ngưỡng dân gian.

Kính thưa quý vị và các bạn! Ngày hôm nay Người kể chuyện Hà Nam Ninh đang có mặt tại Phủ Tiên Hương, hay còn được biết đến với tên gọi là Phủ Chính Phủ Dầy. Đây được coi là trung tâm của Quần thể Di tích Phủ Dầy, đã được công nhận là Di tích văn hóa lịch sử cấp Quốc gia vào năm 1975, và đến tháng 12/2012, nghi lễ Chầu văn của người Việt Nam – một trong những nghi lễ đặc trưng ở Phủ Dầy – cũng đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia.

Tiếp tục, đến ngày 9/9/2013, Bộ Văn hóa – Thể thao và Du lịch đã công nhận Lễ hội Phủ Dầy là một trong năm Di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia. Chưa hết, ngày 01/12/2016, UNESCO đã chính thức công nhận “Thực hành Tín ngưỡng Thờ Mẫu Tam phủ của người Việt” là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Và Nghệ nhân Ưu tú Trần Thị Kim Huệ – thủ nhang Phủ Chính Phủ Tiên Hương nơi đây, cũng đang là người giữ vai trò Chủ tịch của Hội Bảo vệ và Phát huy Di sản “Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt” tỉnh Ninh Bình nhiệm kỳ 2025 – 2030.

Chia sẻ một chút thông tin như thế, để chúng ta cùng hiểu được rằng, Phủ Dầy không đơn thuần chỉ là một di tích, hay lễ hội Phủ Dầy không đơn giản chỉ là một lễ hội. Nơi đây, là cả một mảnh đất thiêng gắn liền một cách sâu sắc với tín ngưỡng của người Việt, cụ thể là tín ngưỡng thờ Tam Phủ và tín ngưỡng thờ Mẫu.

“Tứ bất tử” trong tín ngưỡng dân gian Việt Nam là bốn vị thánh gồm: Tản Viên Sơn Thánh, Phù Đổng Thiên Vương, và Chử Đồng Tử cùng Thánh Mẫu Liễu Hạnh. Và tại Phủ Dầy, nhân vật chính được thờ tự và tôn sùng tại đây chính là Thánh Mẫu Liễu Hạnh – một trong tứ bất tử và cũng là một vị thần chủ của đạo Mẫu.

Theo huyền tích kể lại rằng, Mẫu Liễu Hạnh vốn là công chúa Quỳnh Hoa, con gái thứ hai của Ngọc Hoàng, vì đánh vỡ chén ngọc mà bị vua cha giáng xuống trần gian.

Bà đã 3 lần giáng trần làm người, lần thứ nhất, bà giáng vào nhà họ Phạm ở Quảng Nạp, Vị Nhuế, Ý Yên, Nam Định, được đặt tên là Phạm Tiên Nga. Đến khi tròn 40 tuổi thì bà hóa thân về trời.

Lần thứ hai, bà giáng vào nhà họ Lê, tên là Lê Thị Thắng, hiệu Giáng Tiên, ở An Thái, Vụ Bản, Nam Định. Năm 21 tuổi, bà không bệnh mà mất vào giờ Dần ngày 3/3/1577.

Lần thứ ba, bà giáng trần tại Nga Sơn, Thanh Hóa, đến năm 18 tuổi thì mãn hạn hồi tiên.

Trong cả 3 lần giáng sinh, Mẫu Liễu Hạnh đều thường xuyên chu du thiên hạ, cứu nhân độ thế, hành thiện giúp đời. Bà được các triều đại phong kiến từ thời nhà Hậu Lê đến thời nhà Nguyễn cấp nhiều sắc phong, tôn phong là “Mẫu nghi thiên hạ – Mẹ của muôn dân,” và “Chế Thắng Bảo Hòa Diệu Đại Vương.” Cuối cùng, bà quy y cửa Phật theo lối bán tu rồi thành đạo là Mã hoàng Bồ tát.

Quần thể Di tích Lịch sử – Văn hóa Phủ Dầy tại xã Kim Thái, huyện Vụ Bản, tỉnh Nam Định xưa, nay là xã Vụ Bản tỉnh Ninh Bình – chính là một mảnh đất thiêng gắn liền với lần giáng sinh và hóa tiên lần thứ hai của Mẫu Liễu Hạnh.

Tác giả – NB Xuân Thời – chụp tại Phủ Chính Tiên Hương (Quần thể di tích Phủ Dầy) – ngày 15/8/2027

Phủ Dầy không chỉ gồm 3 công trình nổi tiếng là Phủ Tiên Hương – Phủ Vân Cát – Lăng Mẫu, mà thực tế là một hệ thống hơn 20 công trình tín ngưỡng gồm phủ, đền, chùa, đình, miếu, lăng, nhà thờ họ… phân bố chủ yếu ở hai thôn Tiên Hương và Vân Cát. Đây là trung tâm lớn nhất của tín ngưỡng thờ Thánh Mẫu Liễu Hạnh. Chúng ta có thể kể ra những cái tên như: Phủ Bóng, Phủ Cây Đa, Phủ Nội, Phủ Đông Cung, Phủ Tổ, Phủ Quan Lớn… hay như các đền như Đền Cô, Đền Cậu, Đền Trần Kỳ, Đền Lý Nam Đế,… Các miếu thiêng như miếu Sơn Trang, miếu Thổ thần, miếu Thánh Cô, miếu Thánh Cậu và nhiều nhà thờ họ, nhà bia, thủy lâu, cầu đá…

Trong tâm thức người Việt, Thánh Mẫu Liễu Hạnh không chỉ là vị Thánh ban phúc ban lộc, mà còn là biểu tượng của tình mẫu tử, của lòng nhân hậu, của sự công bằng và khát vọng hướng thiện. Chính vì vậy, bà được tôn là một trong Tứ Bất Tử của tín ngưỡng dân gian Việt Nam.

Thế nhưng, điều khiến Thánh Mẫu Liễu Hạnh trở nên đặc biệt không chỉ nằm ở sự tôn kính của người đời. Bao quanh cuộc đời bà là vô số câu chuyện kỳ bí và những câu hỏi: Vì sao một tiên nữ trên thiên đình lại phải giáng trần? Vì sao một người phụ nữ trần gian lại trở thành vị Thánh được hàng triệu người thờ phụng? Vì sao Phủ Dầy lại trở thành trung tâm lớn nhất của tín ngưỡng thờ Mẫu ở Việt Nam?

Và điều gì đã khiến nơi đây được xem là một trong những vùng đất linh thiêng bậc nhất của đồng bằng Bắc Bộ? Suốt hàng trăm năm, những câu hỏi ấy vẫn được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác, hòa quyện giữa chính sử, thần tích và những giai thoại dân gian.

Tôi đang có mặt ở Phủ Dầy và bắt đầu cho series Người Kể chuyện Hà nam Ninh: Huyền bí trong tín ngưỡng thờ Mẫu Liễu Hạnh và hành trình 20 ngày kể chuyện ở Phủ Dầy Nam Định

Trong series này, chúng ta sẽ cùng lần theo từng dấu tích còn lưu lại ở Phủ Dầy: từ Phủ Tiên Hương, Phủ Vân Cát, Lăng Mẫu, các đền, phủ, miếu cổ cho đến những nghi lễ, truyền thuyết và nhân vật đã góp phần tạo nên một không gian văn hóa đặc sắc của người Việt từ mảnh đất này.

Mỗi tập sẽ là một mảnh ghép, mỗi công trình đền phủ sẽ là một câu chuyện, và khi ghép tất cả những mảnh ghép ấy lại, chúng ta sẽ hiểu vì sao Phủ Dầy không chỉ là một di tích, mà còn là một biểu tượng sống động của tín ngưỡng thờ Mẫu và bản sắc văn hóa dân tộc. Hãy nhớ nhấn nút đăng ký theo dõi, follow kênh để không bỏ lỡ loạt video trong hành trình 20 ngày  kể chuyện về Thánh mẫu Liễu Hạnh và Quần thể di tích Phủ Dầy các bạn nhé!

Và tôi là Xuân Thời – Người kể chuyện Hà Nam Ninh! – xin mời các bạn đón xem tập 2 Lăng mẫu Liễu Hạnh và câu chuyện về lần giáng thế thứ 2 của công chúa nhà trời ở Phủ Dầy

———
Xem bài viết này trên tiktok – hoặc Youtube
 © NB XUÂN THỜI
Người kể chuyện Khủng hoảng truyền thông