Người kể chuyện Hà Nam Ninh – Giữa vùng đất Cổ Lễ – nơi nổi tiếng với ngôi chùa cổ linh thiêng và những dấu ấn lịch sử của vùng Thiên Trường xưa – có một cây cầu mang cái tên khiến bất kỳ ai lần đầu nghe cũng phải dừng lại suy nghĩ: cầu Vô Tình. Và cũng bấy nhiêu năm qua, người ta vẫn đi tìm câu trả lời cho một thắc mắc – vì sao lại gọi tên là cầu Vô Tình?
Người ta có thể dễ dàng bắt gặp những cây cầu mang tên làng, tên sông hay tên danh nhân. Nhưng một cây cầu lại mang cái tên “Vô Tình” thì quả thật hiếm có. Chính vì thế, suốt hàng trăm năm qua, nguồn gốc của tên gọi ấy vẫn là một dấu hỏi lớn. Đến nay, chưa có tài liệu lịch sử nào đủ sức khẳng định đâu mới là lời giải chính xác. Thay vào đó, chỉ còn lại những giai thoại được truyền từ đời này sang đời khác, mỗi câu chuyện lại mở ra một lát cắt khác nhau về vùng đất giàu truyền thống này.
Bạn thân mến! Cầu Vô Tình thuộc thị trấn Cổ Lễ, huyện Trực Ninh, tỉnh Nam Định cũ, nay thuộc địa bàn của xã Cổ Lễ, tỉnh Ninh Bình. Cây cầu nằm trên Quốc lộ 21, bắc qua sông Kim. Dù cây cầu đã nhiều lần được nâng cấp, mở rộng để đáp ứng nhu cầu giao thông, cái tên “Vô Tình” vẫn được giữ nguyên như một phần ký ức của vùng đất.
Giai thoại thứ nhất về cái tên Cầu Vô Tình là kể về một cuộc hôn nhân đầy bi kịch
Đây có lẽ là câu chuyện được nhiều người nhắc đến nhất khi nói về cầu Vô Tình. Tương truyền, từ rất lâu trước đây có một đôi vợ chồng trẻ dắt díu nhau đến vùng Cổ Lễ lập nghiệp. Họ sống hạnh phúc cho đến một ngày, trong lúc người chồng ngồi bắt chấy cho vợ, anh vô tình nhìn thấy trên đầu vợ có một vết sẹo lớn. Hiếu kỳ, người chồng hỏi nguyên nhân. Người vợ kể rằng thuở nhỏ từng bị người anh trai dùng cây mía đánh trúng đầu nên để lại vết sẹo ấy.
Nghe đến đây, người chồng chết lặng.
Bởi chính anh cũng từng có một người em gái bị thất lạc từ nhỏ và cô em gái ngày xưa ấy cũng đã bị anh lỡ tay đánh bằng cây mía vào đầu và cũng đúng vào vị trí đó.. Những chi tiết trùng khớp khiến hai người bàng hoàng nhận ra họ chính là anh em ruột. Không chịu nổi cú sốc ấy, người chồng lao mình xuống sông tự vẫn, thấy thế người vợ cũng gieo mình theo chồng. Dân gian gọi đó là cuộc gặp gỡ “vô tình”, cuộc hôn nhân “vô tình”, rồi cái tên cầu Vô Tình ra đời từ một nỗi đau, một hôn nhân đầy bi kịch như thế.
Không ai biết câu chuyện có thật hay không, nhưng chính màu sắc bi thương ấy đã khiến tên gọi của cây cầu Vô Tình ở Cổ Lễ vốn đã buồn lại càng trở nên ám ảnh.
Giai thoại thứ hai Cầu Vô Tình: Chuyện vui hóa thành tên đất
Bạn thân mến, khi nhắc đến cầu Vô Tình ở Cổ Lễ, vẫn còn một giai thoại nữa được người dân dịa phương kể lại. Nếu câu chuyện về cuộc hôn nhân anh em đầy bi kịch trước đó phủ đầy nước mắt thì giai thoại thứ hai lại mang màu sắc câu chuyện dân giã hóm hỉnh.
Chuyện kể rằng, ngày xưa, khu vực quanh sông Kim có nhiều bãi bồi màu mỡ. Trai gái trong vùng thường rủ nhau đi mò cua, bắt ốc rồi xuống sông tắm. Sau những buổi vui đùa, ai cũng vội vàng lên bờ mặc quần áo. Thế nhưng vì quần áo để lẫn lộn nên nhiều người “vô tình” mặc nhầm của nhau. Cảnh tượng vừa chạy vừa thay quần áo khiến cả bờ sông rộn rã tiếng cười.
Người xưa cho rằng chính sự “vô tình” ấy đã trở thành nguồn gốc của tên cầu. Và câu chuyện này cũng được các bạn trẻ kể lại cho nhau như một lời giải thích đầy vui vẻ và hiện đại nếu có ai đó hỏi đến nguồn gốc ra đời của cầu Vô Tình trên quê hương mình.
Điều thú vị là gần cầu Vô Tình hiện nay còn có hai địa danh nổi tiếng nữa là Lạc Quần và Quần Lạc thuộc huyện Giao Thủy tỉnh Nam Định cũ. Từ đó mới xuất hiện câu đối dân gian nổi tiếng mà nhiều người vẫn truyền nhau:
“Cô gái Quần Lạc, đi chợ Lạc Quần, bán lạc mua quần trở về Quần Lạc.”
Đến nay, câu đối ấy vẫn được xem là một trong những câu chơi chữ thú vị của vùng đồng bằng Bắc Bộ nói chung và người Nam Định xưa nói riêng. Người kể chuyện Hà Nam Ninh xin hứa sẽ kể về 2 địa danh này trong một bài viết khác để hầu chuyện cùng bạn đọc.
Giai thoại thứ ba Cầu Vô Tình: Cái bẫy “vô tình” đánh tan quân Nguyên Mông
Trong ba giai thoại về cầu Vô Tình, thì đây là câu chuyện có nhiều yếu tố lịch sử nhất. Theo các nhà nghiên cứu địa phương, vào đầu năm 1285, khi quân Nguyên Mông mở cuộc tấn công lớn xuống phía Nam nhằm uy hiếp phủ Thiên Trường – quê hương của nhà Trần – khu vực sông Kim trở thành một trong những tuyến phòng thủ quan trọng.
Để ngăn bước tiến của kỵ binh địch, quân dân nhà Trần đã phá chiếc cầu thật bắc qua sông rồi dựng lên một cây cầu giả. Bề ngoài, cây cầu vẫn như bình thường, quân Nguyên Mông tưởng thật, thúc ngựa vượt qua. Ngay khi đoàn quân tiến đến giữa cầu, quân mai phục từ hai bên đồng loạt xuất kích. Chiếc cầu giả nhanh chóng sụp xuống, nhiều quân địch cùng ngựa chiến rơi xuống sông. Phía trên bờ, cung tên và giáo mác đồng loạt trút xuống.
Đó được xem là một trong những trận đánh góp phần cản bước quân Nguyên trên đường tiến vào phủ Thiên Trường xưa. Sau chiến thắng, người dân gọi đây là chiếc cầu khiến quân giặc “vô tình mắc bẫy”, rồi dần dần hình thành tên gọi cầu Vô Tình.
Các bạn thân mến!
Dù chưa có tư liệu chính sử xác nhận tên gọi bắt nguồn từ sự kiện này, nhiều nhà nghiên cứu cho rằng đây là giả thuyết có cơ sở lịch sử hơn cả vì khu vực Cổ Lễ thực sự nằm trên tuyến phòng thủ quan trọng thời Trần.Khi nhắc đến cầu Vô Tình, người ta còn tin rằng đây là cây cầu nhân chứng của nhiều cuộc chiến đấu năm xưa. Không chỉ gắn với thời Trần, cầu Vô Tình còn chứng kiến nhiều biến động của lịch sử.
Trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp, khu vực cầu Vô Tình tiếp tục là vị trí giao thông quan trọng. Nơi đây từng diễn ra nhiều trận đánh nhằm cản bước quân địch trên tuyến Quốc lộ 21. Qua thời gian, cây cầu cũ nhiều lần được sửa chữa, thay mới để phục vụ giao thông hiện đại. Cây cầu ngày nay có kết cấu kiên cố hơn rất nhiều, nhưng vẫn giữ nguyên cái tên đặc biệt đã tồn tại qua nhiều thế kỷ.
Các bạn thân mến! Điều thú vị nhất chính là sau rất nhiều năm tháng trôi qua, vẫn chưa có một tài liệu lịch sử nào khẳng định chắc chắn nguồn gốc của tên gọi cầu Vô Tình. Ba câu chuyện mà chúng tôi vừa kể ra đây chỉ đơn thuần là ba cách lý giải hoàn toàn khác nhau.
Một câu chuyện nói về số phận trớ trêu của con người.
Một câu chuyện phản ánh nét hồn nhiên trong đời sống nông thôn.
Một câu chuyện lại gắn với chiến công chống ngoại xâm của quân dân nhà Trần.
Mỗi giai thoại đều được người dân kể lại bằng tất cả niềm tin và sự tự hào về quê hương. Theo thời gian, thật giả dường như không còn là điều quan trọng nhất, điều còn lại chính là ký ức tập thể được gìn giữ qua nhiều thế hệ.
Có lẽ cũng chính vì chưa có lời giải cuối cùng nên cây cầu mới càng trở nên hấp dẫn. Mỗi du khách khi dừng chân bên dòng sông Kim đều có thể tự chọn cho mình câu chuyện mà mình tin tưởng nhất. Biết đâu, điều làm nên giá trị của cầu Vô Tình không nằm ở việc phải xác định chính xác cái tên ấy xuất phát từ đâu, mà nằm ở chỗ nó đã trở thành chiếc cầu nối giữa lịch sử, truyền thuyết và ký ức của người dân vùng Cổ Lễ.
Đến hôm nay, khi địa giới hành chính đã thay đổi và Cầu Vô Tình ngày nay thuộc xã Cổ Lễ của tỉnh tỉnh Ninh Bình, cây cầu vẫn lặng lẽ bắc qua dòng sông Kim như hàng trăm năm trước. Dòng người vẫn qua lại mỗi ngày, còn những giai thoại về cái tên “Vô Tình” vẫn tiếp tục được kể, để rồi mỗi người khi rời cây cầu đều mang theo một câu hỏi chưa có lời đáp: rốt cuộc, đâu mới là sự thật về nguồn gốc của cái tên Vô Tình?
——————–
LƯU Ý: Bạn đang đọc bài viết thuộc dự án Người kể chuyện Hà Nam Ninh – nội dung bài viết này dựa trên các nguồn thông tin được NB Xuân Thời tìm hiểu qua lời kể, tư liệu tổng hợp từ sách báo, tư liệu truyền thông và viết soạn lại với mục đích lưu giữ/trân trọng và tôn vinh những nét đẹp trong đời sống – văn hóa – lịch sử của con người và mảnh đất Hà Nam – Nam Định – Ninh Bình (xưa). Quý bạn đọc chỉ nên xem như một tư liệu tham khảo – xin trân trọng! – Mời bạn xem thêm các câu chuyện về Hà Nam Ninh trên Youtube hoặc Tiktok.
