Nếp nhà: Ăn phải mời!

Ở nhà tôi, bọn trẻ con khá là “khổ” vì phải tuân thủ phong tục “ăn phải mời”. Bạn có tưởng tượng được cảnh mà trong bữa cơm, có 7 đứa cháu và 6 người con, tất cả đều phải mời xong mới được ăn thì cái màn chào đầu bữa cơm nó “lâu” như nào không?

Ảnh minh họa – bức ảnh được chụp vào 10.2023

Thực ra, nhiều gia đình khá “thoáng” trong chuyện này, ngồi xuống ăn cơm chỉ cần mời chung chung một câu “mời cả nhà ăn cơm” – là được. Thậm chí, nhiều gia đình còn có thể lược bỏ hẳn điều này, nghĩa là không cần thiết phải “mời” ai cả, cứ đến bữa ngồi xuống mâm mà ăn thôi.

Nhưng gia đình tôi thì khác, cũng chẳng biết từ đời nào, nhưng ngay từ khi chị em chúng tôi còn nhỏ đã được dạy nguyên tắc đó: “ăn cơm là phải mời”. Mà không phải là mời kiểu chung chung ào ào cho xong đâu, nguyên tắc phải là mời lần lượt từ người lớn nhất (ông bà) đến các chú bác (nếu có) sau đó đến bố mẹ và các anh chị em của mình. Ví dụ như tôi, bây giờ mà về ăn cơm thì sẽ là: “Con mời bố mẹ ăn cơm, anh chị và các em ăn cơm”.

Còn ví dụ như cô con gái út của tôi thì sẽ là: “Con mời ông bà ăn cơm, cháu mời hai bác ăn cơm, cháu mời cô chú ăn cơm, con mời bố mẹ ăn cơm, em mời các anh chị ăn cơm”.

Đấy, đại loại thế. Có vẻ hơi phiền hà phức tạp bạn nhỉ, và chắc là nhiều người cũng thấy điều đó hơi rối và không cần thiết, thậm chí có thể sẽ có người nói là phong kiến hoặc gia trưởng. Nhiều người cho rằng thì cũng không cần quá cầu kỳ lắm, có thể chỉ cần mời chung chung là được, tôi cũng đồng tình với suy nghĩ đó.

Thế nhưng, mỗi nếp nhà một khác, và các quy tắc nghe có vẻ hơi phiên phức ấy của gia đình tôi lại là một trong những nền tảng đặc thù để dạy chúng tôi nên người với phép tắc đầu tiên là lễ nghĩa mâm cơm. Với gia đình mình, ít nhất là đến đời tôi, chắc chắn tôi sẽ vẫn duy trì phong tục này, kể cả khi nó có hơi phiền phức đi nữa. Tôi vẫn muốn tất cả mọi thành viên trong nhà, nhất là các thế hệ trẻ học được sự từ tốn trong chính bữa cơm, học được sự tôn trọng và phép tắc lễ nghĩa với người hơn tuổi ngay trong chính gia đình mình. Con người mà, nếu ở nhà của mình mà đã không có sự lễ nghĩa thì ai dám chắc ra đời sẽ biết cách sống sao cho phải đạo? trong mâm cơm ăn mà biết mời, biết kính trên nhường dưới, thì ắt hẳn ra đời người đó cũng không thể không biết cách sống sao cho phải đạo làm người.

Ngoài việc đó ra, tôi vẫn hơi “gia trưởng” khi quan điểm rằng, trong nhà phải biết chứ SỢ: Con sợ bố mẹ, em sợ anh chị, vợ sợ chồng. “Sợ” ở đây không phải là sợ hãi, mà là phép tắc là lễ nghĩa là sự tôn trọng với những người lớn hơn mình hoặc người giữ vai trò trụ cột trong nhà. Ở nhà tôi, trong các việc đại sự, ngoài bố mẹ ra thì khi làm gì tôi cũng phải hỏi và lắng nghe ý kiến anh chị trước đã, và sau đó thì phải là tôi có ý kiến xong mới đến vợ chồng em gái tôi. Đó là lề lối, là gia phong là nếp nhà – đơn giản vậy thôi!

 NB XUÂN THỜI
Người kể chuyện Khủng hoảng truyền thông